با شروع ثبت نام نامزد های نمایندگی ، عملا فرایند انتخابات مجلس نهم شروع شد. انتخاباتی که این بار اپوزیسیون در آن حضوری ندارد . نیرو های مخالف بسته به میزان فاصله با نظام سیاسی به گزینه های عدم شرکت منفعل ،تحریم معنادار ،امتناع از صندوق های رای و تحریم فعال روی آورده اند. این نخستین انتخابات پس از جنبش اصلاحی دوم خرداد است که تقریبا تمام نیرو های معترض به وضع موجود با نمایشی و فرمایشی خواندن انتخابات ، شرکت در آن را در تعارض با دموکراسی ،حاکمیت خواست مردم ، رعایت حقوق شهروندی و منافع ملی بشمار آورده اند.
اما علی رغم گستردگی و اجماع نیرو های اپوزیسیون در خود داری از کاندیدا شدن و شرکت در انتخابات ، ولی رکود حاکم بر جامعه ایران و تشتت در راهکار جایگزین برای عدم شرکت و اقدام سیاسی بعدی شکل گیری احتمالی حرکت اعتراضی را دور از انتظار جلوه داده است. نظام سیاسی نیز در این انتخابات با حذف و میدان ندادن به اصلاح طلبان ، چرخشی استراتژیک در ترکیب نیروهای مجاز به شرکت در رقابت های محدود انتخاباتی را پدید آورده است.
تا پیش از انتخابات مجلس نهم معمولا رقابت دو جناح عمده جمهوری اسلامی در قالب روحانیون و روحانیت، چپ و راست ، اصلاح طلب و محافظه کار و یا اصول گرا و جنبش سبز با دخالت های ولی فقیه سرنوشت نتیجه انتخابات را مشخص می کرد. پایه این سنت در پی موافقت آیت الله خمینی با جایگزینی سیستم دو حزبی به جای سیستم تک حزبی خط امام پس از حذف جناح های مخالف در سال 1360 پایه گذاشته شد. اما اینک حکومت به این نتیجه رسیده است تا میدان رقابت را فقط برای کسانی قائل باشد که به آرمان های انقلاب ، اصل نظام ، قانون اساسی و رهبری خامنه ای پایبند بوده تبعیت عملی دارند . از این رو مجلس آینده به تعبیر علی سعیدی نماینده رهبری در سپاه پاسداران باید اصول گرا باشد. از دید نظام حضور اصلاح طلبان بدون توبه و تجدید نظر در مسیری که پس از انتخابات 88 پیمودند ، باعث تقویت گرایش های متمایل به خروج از ساختار نظام و محدود شدن رهبری در اعمال مطلق نظراتش می گردد ،لذا دیگر نیازی به شرکت آنها در انتخابات نمی بیند و امتیاز دادن به آنها را علامت ضعف تلقی می کند بخصوص در شرایطی که تحت فشار نیروهای خارجی نیز به سر می برد.
اما در عین حال وجود عنوان اصلاح طلب در سبد کاندیدا های انتخابات مهندسی شده را لازم می داند از این رو اصلاح طلبانی که دعوت به شرکت در انتخابات نمی کنند و حاضر نیستند هیزم تنور رقابت های انتخاباتی بشوند را به خروج از نظام ، پیوستن به ضد انقلاب و همسویی با بیگانگان متهم می نماید و به آنان القابی چون فتنه گر ، ضد انقلاب و عوامل میدانی سیستم های امنیتی غرب می دهد. در عین حال عنوان اصلاح طلب را به گروه های کوچک و حاشیه ای این جریان چون حزب مردم سالاری و حزب همبستگی داده و عرصه را برای نقش آفرینی نا چیز و زینت بخش آنان مساعد می سازد. اما گروهی چون خانه کارگر نیز در بین اصلاح طلبان وجود دارد که با توجیه حفظ موجودیت قانونی و امکان نقش آفرینی در محیط های کارگری ترجیح می دهد در انتخابات شرکت بکند. اگر چه تمایلات قدرت طلبانه در بین برخی از رهبران در مشارکت آنها بی تاثیر نیست.
عرصه رقابت در انتخابات آبنده در غیاب اصلاح طلبان توسط اصول گرایان پر می شود. رقابت آنها بخشی از منازعات قدرت بوده و به خودی خود فاقد تمایزات شکل یافته سیاسی و عقیدتی است. اما شدت درگیری بین آنها و وخامت بحران همبستگی نیرو های شکل دهنده حاکمیت می تواند این رقابت را از حالت کنترل شده خارج ساخته و منجر به درگیری های واقعی بگرداند. در این صورت این بار کشمکش های درونی بلوک قدرت بالقوه قادر است جنب و جوشی در جامعه ایجاد کند و با ایجاد چالش های امنیتی مسیر آن را به سمت مسائل غیر انتخاباتی ببرد.
سه ضلعی رقابت این دوره را جبهه متحد اصول گرایان ، جبهه پایداری و حلقه یاران احمدی نژاد تشکیل می دهند. در کنار این سه ضلعی گروه هایی چون جبهه ایستادگی ( همراهان محسن رضایی ) و شبه اصلاح طلب ها نیز حضور دارند. البته علی رغم عدم حضور نمایندگان جبهه ایستادگی در ترکیب 8+7 ،آنها اعلام کرده اند لیست متفاوتی از جبهه متحد نخواهند داد.
جریان احمد نژاد را دیگر نمی توان اصول گرا نامید . آنها جریان انشعابی از موتلفان سابق هستند که این بار تحت نام جبهه هواداران دولت در انتخابات حضور پیدا می کنند. برخی نیز معتقد هستند آنها به صورت غیر رسمی لیست خود را تحت عنوان " مریدان امام زمان" تبلیغ می نمایند.
طبق اظهارات مسئولین شورای نگهبان بعید است صلاحیت چهره های شناخته شده آنها تایید گردد. اما برخی از نیرو های شبه امنیتی و نمایندگان مجلس خبر داده اند که این جریان برای نیمی از کرسی های مجلس برنامه ریزی کرده است تا افراد مورد نظر خود را به صورت سفید و گمنام از فیلتر شورای نگهبان عبور دهد و سپس با استفاده از قدرت مالی دولت و تقلب در انتخابات راهی مجلس بکند. پایان مهلت ثبت نام داوطلبان و مشخص شدن نتایج اولیه بررسی صلاحیت ها صحت اعتبار این ادعا ها را روشن می سازد.
اما سابقه تحرکات سیاسی حلقه یاران احمدی نژاد و تمایل او برای گسترش حوزه قدرتش گوشزد می سازد که بعید است آنها برای انتخابات مجلس برنامه نداشته و بر روی اجرای آن ایستادگی نکنند. سرمایه اصلی آنها اقدامات غیر متعارف احمدی نژاد ، هزینه های انجام شده توسط دولت در مناطق محروم ، ایستادگی در برابر رهبری ، روحانیت ستیزی و سیاست های باز فرهنگی برای جذب افشار طبقه متوسط ، نفوذ در مدیریت اجرایی انتخابات و قدرت تبلیغاتی و مالی دولت است. تجربه خود داری سید علی اکبر محتشمی در دوران تصدی وزارت کشور از قبول نظر شورای نگهبان و قرار دادن افراد رد صلاحیت شده در فهرست انتخاب شوندگان می تواند مورد استفاده احمدی نژاد نیز قرار بگیرد. البته تعلق وزیر کشور به جریان منتقد دولت و سپاه می تواند استفاده از این اهرم را خنثی سازد.
ثبت نام خواهر احمدی نژاد و امیری فر از نیروهای نزدیک به مشایی می تواند قرینه ای بر حضور پر رنگ هواداران رئیس جمهور تلقی گردد.
البته مبارزه منفی نیز می تواند سناریوی دیگر برای تحرک انتخاباتی حلقه یاران احمدی نژاد باشد تا پس از نا امیدی از دستیابی به موفقیت در رقابت های انتخاباتی ایجاد اختلال در انتخابات و کاستن از شور و نشاط انتخاباتی را دنبال کنند. برخی از نیرو های امنیتی چون حسین تائب مدعی شده اند که این جریان با ایجاد لیست های غیر واقعی از طریق قرار دادن برخی از کاندیدا های جبهه متحد اصول گرایی در کنار کاندیداهای دیگر می خواهد پیام های گمراه کننده به رای دهندگان بدهد و از این طریق فعالیت های انتخاباتی اصول گرایان را مختل سازد. حضور در مدیریت انتخابات و دسترسی به اطلاعات دست اول این امکان را به آنها می بخشد تا اطلاعات مستند پیرامون عدم رونق انتخابات و آمار واقعی نرخ مشارکت را منتشر سازند.
اما انتخابات کنونی عرصه گسترش یافتن شکاف دیگری در اصول گرایان است. مرز بندی و مقابله با جریان احمدی نژاد و اصلاح طلبان ، پذیرش وضع موجود و تبعیت از رهبری عناصر وحدت بخش این جریان هستند. اما عواملی دیگر باعث شده است که روند جدایی بین جبهه متحد اصول گرایان و جبهه پایداری شتاب بگیرد.
تقریبا با اطمینان می توان گفت ارائه لیست واحد بین این دو جریان منتفی است. البته لیست آنها کاندیدا های مشترک خواهد داشت ولی کاندیدا های مستقل و اختصاصی نیز حضور پر رنگ خواهند داشت.
فرمول 8 +7 با محوریت و مدیریت آیت الله مهدوی کنی و شیخ محمد یزدی تلاش اصول گرایان برای حضور یکپارچه در انتخابات بود . اما نپیوستن نمایندگان جبهه پایداری علی رغم دعوت های چند باره مهدوی کنی عملا این ائتلاف را به 6+7 تقلیل داده است. این ائتلاف از دو واحد 7 نفره داوری و نظارت و 6 نفره اجرایی تشکیل شده است. محوریت این ائتلاف با نیروهای سنتی ،قدیمی و میانه روی اصول گرایان است که پراگماتیست های حکومتی نیز از آن حمایت می کنند. اما جبهه پایداری که خود را خالق اصلی سوم تیر 84 و 9 دی 88 می داند به دلایلی از شرکت در این ائتلاف طفره رفت. این جریان از نیرو های رادیکال ، جدید ،وابستگان به جریانات امنیتی و نظامی و طرفداران دو آتیشه ولایت تشکیل شده است.
آنها ابتدا مطالبه افزایش وزن خود و تغییر فرمول ائتلاف به 9 + 8 را مطرح کردند . علی رغم مخالفت های اولیه ، اصول گرایان این پیشنهاد را پذیرفتند ولی اصرار مهدوی کنی بر حضور مرتضی آقا تهرانی به عنوان نماینده این گروه در هیات داوری باعث شد تا مصالحه صورت نگیرد. جبهه پایداری خواستار حضور روح الله حسینیان به عنوان نماینده خود بود . اعتراض دیگر این جبهه به حضور نمایندگان غل لاریجانی و محمد باقر قالیباف است . از دید آنها ساکتین فتنه و کسانی که در جریان اوج جنبش سبز سکوت اختیار ورزیدند و یا معتقد به تعامل با آنان بودند باید از جبهه اصول گرایان حذف شوند. اشاره آنها به افرادی چون باهنر ، قالیباف و لاریجانی ها است.
در واقع جبهه پایداری رسالت خود را ورای انتخابات می داند تا یک موج جدید پالایش در حکومت راه بیفتد . در این دور جدید تصفیه کسانی که فراخوان رهبری در خصوص محکومیت صریح و شفاف رهبران جنبش سبز و انتساب طراحی و رهبری اصلی این جنبش به غرب را در حد انتظار وی بر آورده نساختند باید بمانند اصلاح طلبان از مشارکت در عرصه های مدیریتی نظام حذف گردند.
از منظری دیگر آنها معتقدند دوران زعامت و محوریت نیرو های جناح راست پس از انتخابات ریاست جمهوری نهم تمام شده است. بنابراین ترجیح می دهند در ائتلافی شرکت نکنند که وزن رقیب بیشتر است.
اما جبهه متحد اول گرایان آنها را به تفرقه و وحدت شکنی در جمع اصول گرایان متهم می کند که باعث استفاده جریانات رقیب چون اصلاح طلبان و جریان انحرافی می شود. برخی نگاه توطئه آمیز به جبهه پایداری دارند که حضور افرادی چون صادق محصولی و همراهان سابق دولت علامتی است تا این جبهه در ارتباط و هماهنگی با جریان احمدی نژاد می خواهد تا از وزن منتقدان اصول گرای دولت در مجلس نهم بکاهد . البته محصولی زمان اختلافش با احمدی نژاد را پیش از دور کاری 11 روزه احمدی نژاد و از زمانی می داند که دولت به سمت طرح مکتب ایرانی رفت .
کسانی نیز با رد تئوری توطئه می پندارند ممکن است جریان احمدی نژاد برخی از افراد خود را که مورد پذیرش متحدان سابق هستند از طریق جبهه پایداری و بخصوص در استان ها به مجلس بفرستد بدون اینکه حساسیتی ایجاد بشود.
از زاویه ای دیگر رهبران اصول گرایان میانه بیمناک هستند که برخورد حذفی اصول گرایان افراطی پس از اخراج کامل اصلاح طلبان و حلقه هاشمی رفسنجانی آنها را هدف قرار دهد. بنابراین ترجیح می دهند تا اصلاح طلبان به صورت ضعیف در صحنه حاضر باشند و سپر بلای آنان گردند. تشکیلات سنتی اصول گرایان اعم از جمعیت موتلفه و جامعه روحانیت مبارز و تشکل های همسو هاشمی رفسنجانی را هنوز داخل نظام می پندارند که باید به وی فرصت اصلاح مواضع داده شود.
اما حمایت رهبری و طرح وی برای راه یافتگان به مجلس آینده عنصری مهم در چگونگی رقابت این دو طیف خواهد بود. اعضاء جبهه پایداری معمولا خود را جریان اصلی حامی رهبری معرفی می کنند که نظر اصلی وی را بخصوص در حوزه هایی که مصلحت ایجاب می کند ولی فقیه دیدگاهش را بر زبان نیاورد و به اجبار حرف متفاوتی را بزند ، بازتاب می دهند. این ادعا با اعتراض افرادی چون عسگر اولادی مواجه شده است که همواره ولایت پذیری را از افتخارات خود دانسته و می دانند.
وی به نمایندگی از جبهه متحد اصول گرایان نگرانی را انعکاس می دهد که سرنوشت مهدوی کنی بمانند علی اکبر ناطق نوری در انتخابات ریاست جمهوری 84 شود که علی لاریجانی منتخب ائتلاف اصول گرایان توسط جریان سازمان یافته حکومتی در دقیقه 90 کنار زده شد. همان جریانی که به ادعای مصباح یزدی با دادن فرمان در روز قبل از انتخابات احمدی نژاد را به کاخ ریاست جمهوری بردند.
اما آیا چنین اتفاقی رخ خواهد داد؟ رصد کردن مواضع رهبری و بخش های مختلف اصول گرایان نشان می دهد که احتمال پیروزی کامل جبهه پایداری ناچیز است. اساسا قرار نیست آنها همه کرسی ها را در اختیار بگیرند بلکه هدف تشکیل یک فراکسیون قدرتمند است که وامدار و مدیون گروه های قدیمی و شناخته شده اصول گرایان در قالب ائتلاف 7+6 نباشد. چه بسا رهبری جمهوری اسلامی از این طریق می کوشد تا موازنه قوا در مجلس به نفع دخالت های شخصی و فرا قانونی خودش شکل گیرد . اعمال قدرت نا محدود و برخورد های فرا قانونی وی نیاز دارد تا به موازات عقیم سازی نهادی مجلس و انهدام استقلال تصمیم گیری اش ، نیرو و ساختار شکل یافته ای در مجلس نیز وجود نداشته باشد. بخصوص نیرو هایی که شاهد دوران ضعف وی در دهه شصت بوده اند و در فرایند بر کشیدن و بالا کشیدن غیر طبیعی وی نقش داشته اند. در حالی که اعضاء جبهه پایداری علی العموم کسانی هستند که حمایت رهبری نقش زیادی در موقعیت سیاسی آنها داشته است. بنابراین از یک طرف مصلحت حکم می کند تا طیف های سنتی اصول گرایان و محور بازاری و روحانی این جریان در صحنه مشارکت سیاسی فعال باشند. همچنین از زاویه دیگر رهبری نمی تواند جلوی فعالیت سیاسی آنها را بگیرد . از طرف دیگر وجود یک اهرم فشار برای مهار آنها و بخصوص خنثی کردن کسانی که رهبری آنها را نخبگان بی بصیرت بشمار می آورد ،ضروری است. تجربه کسانی چون احمد توکلی ، علی مطهری ،عماد افروغ و ... این واقعیت را آشکار ساخته است که منتخببن مورد اعتماد می توانند در دوران نمایندگی مجلس تغییر موضع داده و از محدوده های بصیرت و انتقاد مجاز و قابل تحمل خارج گردند . از این رو جبهه پایداری حکم اهرم فشار رهبری در شکل گیری مجلس دلخواه را برای وی بازی می کند.
خروج این رقابت از مسیر قابل کنترل ،مشکلات راهبرد غیر شفاف و دو گانه رهبری ، وجود مراکز قدرت چند گانه و ناتوانی ساز و کار های بازدارنده جریان احمدی نژاد می تواند مسیر انتخابات را به سمت و سویی متفاوت از انتظار حکومت ببرد و چالش امنیتی متفاوتی برای نظام ایجاد نماید.